Udhërrëfyes drejt ygjedhjeve të lira dhe të drejta

Për projektin

Projekti parashikon monitorim gjithëpërfshirës të periudhës para shpalljes së zgjedhjeve të planifikuara për prill të vitit 2016, realizim i fushatës për rritje të ndërgjegjës në lidhje me të drejtën për votë dhe sigurim i përkrahjes për reforma në procesin zgjedhor. MOST do t’a realizojë këtë projekt në bashkëpunim me 4 organizata qytetare, duke e përfshirë edhe rrjetën e saj të organizatave lokale.

Monitorimi do t’i mbulojë segmentet në vijim: 1) kontekstin politik, duke përfshirë

а) pagesën e subvencioneve, b) marrëdhëniet ndëretnike, c) aktivitetet e partive politike, qeveria qendrore/lokale dhe keqpërdorimi i mundshëm i resurseve shtetërore, d) reforma e administratës, si dhe

2) presionet e mundshme mbi të punësuarit në administratë, mbi qytetarë, të rinjë dhe keqpërdorimi i fëmijëve për qëllime politike. Do të vëzhgohet gjithashtu edhe kontrolli në Listën zgjedhore (administrative dhe në terren). Fushata për rritje të ndërgjegjës do të fokusohet në çështjet siç janë liria e zgjedhjes, fshehtësia e votës dhe mbrojtje e së drejtës zgjedhore. Projekti gjithashtu parashikon krijimin e një bazë të dhënash të vendimeve lidhur me ankesat dhe paditë në zgjedhje.

Гласањето на граѓаните кои се на привремена работа или престојуваат во странство, т.н. гласање на дијаспората, за првпат беше воведено со измените на Изборниот законик од 2008 година, а за првпат се спроведе на парламентарните избори во 2011 година. Дијаспората на гласачките места во странство може да гласа на парламентарни и претседателски избори, а оние граѓани кои имаат живеалиште во Република Македонија (РМ), односно лична карта, може да гласаат и на локални избори, доколку на изборниот ден се наоѓаат во Македонија.

Според Изборниот законик, правото на глас им е овозможено на сите граѓани кои на денот на изборите привремено престојуваат во странство повеќе од три месеци или се на привремена работа или престој во странство повеќе од една година. Овие лица се запишуваат во посебен извод од Избирачкиот список, според нивното последно живеалиште во РМ пред заминувањето во странство. Ова значи дека правото на запишување во Избирачкиот список треба да се однесува само на првата генерација иселеници, имајќи предвид дека нивните потомци никогаш не би имале регистрирано живеалиште во РМ и соодветно на тоа, не би можеле да бидат запишани во Избирачкиот список. Истовремено, важно е да се нагласи дека според моменталната правна рамка, времето на престој во странство не е ограничувачки услов за остварување на избирачкото право, како што е тоа во други држави, како на пример Германија, Велика Британија и Канада.

Во однос на начинот на гласање, гласањето е лично, во дипломатско-конзуларните претставништва (ДКП) на РМ и конзуларните канцеларии. Ова решение го доведе во прашање правото на еднаков пристап до гласачкото место, имајќи ја предвид слабо развиената дипломатска мрежа на РМ, особено во Јужна Америка, Африка и Азија. Дополнително, согласно нивните надлежности, дел од ДКП-ата беа или се задолжени за покривање и на други држави, а најиндикативeн пример за ова беше ДКП во Виена кое до изборите во 2014 година беше задолжено и за Јапонија.

Од воведувањето, гласањето во странство не претрпи измени, со исклучок на изборниот модел, кој не е предмет на оваа анализа.

Што се однесува до вкупниот број на лица кои се наоѓаат на посебниот извод од Избирачкиот список за гласање во странство, тој во април 2012 изнесуваше 81.304 избирачи, на изборите во 2014 беше 83.508, а пред одржувањето на овие избори изнесува 76.721 избирачи.

Интересно е да се споредат овие бројки со официјалната бројка на државјани на РМ и проценката за бројот на жители на Државниот завод за статистика. Имено, Државната изборна комисија на својата 40-та седница одржана на 10.05.2016 објави дека бројот на државјани на РМ изнесува 2.464.266, додека пак бројот на населението на РМ на 31.12.2015, според процената на Државниот завод за статистика, изнесувал 2.071.278 жители. Доколку се одземе овој број од бројот на државјани, се доаѓа до бројка од околу 390.000 лица кои престојуваат во странство и тоа во моментов е единствената процена што може да се направи во однос на бројот на иселени граѓани, според официјалните податоци. 76.721 граѓани се официјално пријавени дека престојуваат во странство, што значи дека останатите околу 315.000 лица не се регистрирани дека престојуваат во странство.

Ова нѐ  доведува до прашањето како овие лица се пријавуваат и како се евидентираат од страна на надлежните органи.

Согласно Законот за пријавување на живеалиштето и престојувалиштето, граѓанинот кој има намера да престојува во странство повеќе од 3 месеци, должен е да се пријави во Министерството за внатрешни работи, на граничниот премин или во ДКП на РМ во таа земја. Сепак, имајќи предвид дека ова е оставено на волјата на граѓаните, невозможно е да се утврди дали сите граѓани кои се отселиле во странство се пријавиле, што се гледа и од бројките погоре. Ова се потврди и практично при пријавувањето за гласање во странство за овие избори, каде согласно извештајот на ДИК, 11.745 од 20.591 граѓани се граѓани кои претходно не биле пријавени дека престојуваат во странство.

Сегашниот начин на евидентирање на граѓаните кои престојуваат во странство во Избирачкиот список (според нивното последно пријавено живеалиште во РМ) многу лесно може да доведе до негова неажурност. На пример, кога на адресата на која живеело некое лице кое се преселило во странство ќе се насели некој друг, на таа адреса ќе бидат запишани и тој што се отселил и тој што дошол да живее на таа адреса.

Тука исто така постои и проблемот на запишување на адресата во пасошите на оние граѓани во странство на кои тоа им е единствен документ за идентификација во РМ. Имено, во некои пасоши стои адресата од странство, а во други адресата од РМ на која лицето имало последно живеалиште пред да замине во странство. Овој проблем се појави на локалните избори во 2013, имајќи предвид дека за да може да гласа на локални избори гласачот мора да има живеалиште на територијата на соодветната општина. Во првиот изборен круг на гласачките места се појавија граѓани кои се идентификуваа со македонски пасош во кој како место на живеење беше наведена Република Албанија, по што ДИК донесе заклучок за вториот круг да не се дозволи гласање на лица со пасоши во кои не е наведена адреса на живеење во РМ. Со оглед на тоа дека лица од Република Албанија гласаа и во вториот изборен круг и прегласувањето, тоа не беше можно да го направат без да извадат лични карти помеѓу двата изборни круга, имајќи го предвид заклучокот на ДИК.

Од сето погоре наведено може да се заклучи дека во иднина треба да се размислува за промена на начинот на гласање (по пошта или електронски), како и за начинот на пријавување и евидентирање на граѓаните кои се отселиле во странство, при што можеби би било добро да се направи дистинкција помеѓу две категории: лица кои трајно се отселиле и лица кои само привремено престојуваат во странство. Првата категорија граѓани би биле запишани во Избирачкиот список без последно живеалиште и би имале право да гласаат само во странство (на претседателски и парламентарни избори), додека втората категорија граѓани би можеле тоа да го направат и во странство и во РМ (на сите видови избори). На тој начин би се избегнале проблемите со последното живеалиште, како и со различното запишување на адресата во пасошите на граѓаните кои престојуваат во странство.

Овој документ има за цел да ја анализира работата на надлежните органи за решавање по приговори за изборите и главните предизвици со кои тие се соочувале во периодот од предвремените парламентарни избори во 2008 до парламентарните и претседателските избори во 2014. За таа цел, ќе бидат користени финалните извештаи на ОБСЕ/ОДИХР и Граѓанската асоцијација МОСТ. Набљудувачите на изборите даваат објективна и непристрасна оценка на целокупниот изборен процес. Нивните извештаи се достапни и отворени за јавноста. Од тие извештаи може да видиме дали и каде грешеа органите надлежни за заштита на избирачкото право и дали ги земаа предвид препораките на овие организации од 2008 до денес?

Предвремени парламентарни избори 2008

Во однос на постапката за одлучување по приговори, генералната оценка на МОСТ и ОБСЕ/ОДИХР е дека ДИК транспарентно и ефикасно ја завршила својата работа. Како куриозитет од извештајот на ОБСЕ/ОДИХР може да се издвои забелешката дека одлучувањето по приговорите се пренесувало во живо на ТВ. Ваквата практика е забележана единствено во 2008 година.

МОСТ и ОБСЕ/ОДИХР го поздравуваат новиот темелен начин на разгледување на приговорите. Имено, од 2008 година ДИК за првпат фактичката состојба ја утврдувала врз основа на увид во целокупниот изборен материјал за конкретното избирачко место. При разгледување на приговорот ДИК прво утврдувала дали записниците од избирачките места содржат забелешки од избирачките одбори или овластените претставници и дали имало поднесени забелешки до ОИК. Од друга страна, во извештајот на МОСТ се утврдува одредена неконзистентност во примената на овој метод што резултирало со намалување на довербата во постапката на поништување на изборните резултати.

ОБСЕ/ОДИХР препорачува разрешување на судирот меѓу Изборниот законик и Законот на прекршоци за да може ДИК во практика да почне да покренува постапки против лицата кои сториле изборни прекршоци, а истите се наведени во записникот.

МОСТ препорачува да се редефинираат основите за поведување на постапка за поништување на гласањето, со цел да се ослободат изборните органи од одлучување по ирелевантни и беспредметни барања.

Двете организации лоцираат позитивен судир на надлежноста помеѓу Врховниот суд и Управниот суд. Иако оваа празнина била пополнета од страна на ДИК со донесување на одлука со која се одлучило сите жалби да се проследуваат кај Врховниот суд, сепак потребно било трајно решение. Заради тесното толкување на своите надлежности од страна на Врховниот суд, ОБСЕ/ОДИХР препорачува надлежноста за одлучување по жалби и тужби да биде префрлена на Управниот суд.

Претседателски и локални избори 2009 

ОБСЕ/ОДИХР забележал дека во овој изборен процес ДИК првпат примила 5 приговори од гласачи за заштита на правото на глас, право што во претходните циклуси било користено само од политичките партии.

Постојат повеќе забелешки од страна на ОБСЕ/ОДИХР и МОСТ во врска со работата на ДИК во постапката за одлучување по приговори. И ОБСЕ/ОДИХР и МОСТ утврдуваат неконзистентност и недоследности при увидот во изборниот материјал. За разлика од 2008 г., овој пат ДИК не вршела увид во изборниот материјал и одлуките ги носела главно врз основа на записниците од избирачките места. Според ОБСЕ/ОДИХР, и покрај тоа што ДИК донела упатство за постапување по приговори, се чинело дека тоа ја намалило обврската за увид во изборниот материјал и ја ограничила ДИК своите одлуки да ги носи главно врз основа на записниците. Следствено, најголем дел од приговорите каде доказите од приговорот не биле внесени во записникот не биле прифатени, без оглед на тоа што не постоела законска основа за таквото постапување.

Според МОСТ, забележана била неконзистентност во примената на Изборниот законик и упатството за решавање по приговори. Дополнително, членовите на ДИК одредени одлуки ги носеле водејќи се од позициите на политичките партии кои ги предложиле како членови.

И ОБСЕ/ОДИХР и МОСТ препорачуваат темелна анализа и измени на одредбите од Изборниот законик кои предизвикуваат недоследности и конфузија во практика. МОСТ како пример  го издвојува членот 151 кој креирал проблеми и во 2008 година, од причина што во него не е предвидено дали гласањето треба да биде поништено во случаите кога бројот на гласачките ливчиња во гласачката кутија е помал од бројот на избирачите што гласале.

Според ОБСЕ/ОДИХР, пак, потребно било јасно да се пропише во Изборниот законик кој, и во кој рок може да поднесе тужба против одлуките на ДИК. Истовремено ОБСЕ/ОДИХР предлага да се утврди под кои околности ДИК  е обврзана да изврши увид во целокупниот изборен материјал. Дополнително, потребно било да се прецизира кој закон ќе се применува во процесот на донесување на одлуки по тужбите, дали Законот за општа управна постапка (кој на одредени места бил во судир со Изборниот законик) или Изборниот законик.

МОСТ забележува и на воспоставената практика на членовите на ДИК при одлучување за многу важни прашања да остануваат воздржани. Таквото постапување било во спротивност со член 23 од Изборниот законик и не требало да се толерира.

Предвремени парламентарни избори 2011 

Според извештаите на ОБСЕ/ОДИХР и МОСТ, генерално не биле забележани посериозни прекршувања во однос на одлучувањето по приговори.

Според МОСТ, во постапката на одлучување по приговори се применувало следното правило: за приговорот да биде усвоен, требало да биде внесен во записникот од избирачкото место, иако тоа не било експлицитно наведено ниту во Изборниот законик, ниту во Упатството за решавање по приговори издадено од ДИК.

И ОБСЕ/ОДИХР и МОСТ препорачуваат бришење на одредбата од член 31, став 2, точка 35 со која ДИК се овластува да изврши увид во изборниот материјал, но ако има најмалку два приговора за избирачкото место. Ваквото ограничување го повредувало правото на ефективен правен лек на подносителот и не требало да постои дополнителен услов за да се разгледаат поднесените приговори.

Локални избори 2013 година

Локалните избори од 2013 година поминале со најголем број забелешки од страна на ОБСЕ/ОДИХР и МОСТ, а и со најголем број поднесени приговори.

Според МОСТ, во Изборниот законик постоела неконзистентност во однос на бројот на приговори кои биле потребни за ДИК да изврши увид во изборниот материјал. Така, во член 31 било наведено дека треба да има 2 приговори во ИМ за да се изврши увид, додека пак член 151 одредувал дека ДИК го поништува гласањето во одредени случаи “по поднесен приговор”. И ОБСЕ/ОДИХР ја истакнува оваа одредба како спорна. Исто така не било јасно која е основата за прифаќање на приговорот – дали треба да постои забелешка во записникот од избирачкото место, или, доколку тоа не е овозможено, забелешка до ОИК. Според ДИК доколку немало забелешка во записникот од ИМ или до ОИК, приговорот не можел да се прифати.

И МОСТ и ОБСЕ/ОДИХР забележуваат дека при одлучувањето по приговорите ДИК не била конзистентна во носењето на одлуки за исти неправилности, а дел од нив биле донесени не земајќи го во предвид Изборниот законик и произлегувале од тесните политички интереси.

Имено, забележани биле случаи каде приговори за кои имало докази биле отфрлени или делумно прифатени, додека приговори за кои немало докази биле прифатени и гласањето било поништено. Исто така, констатирано било непоништување на гласањето кога имало основи за поништување, како и невршење на увид во целокупниот изборен материјал во случаи кога Изборниот законик ја наложувал ваквата обврска.

Според МОСТ, неконзистентноста на ДИК се огледала и во фактот што по одржувањето на првиот изборен круг донела одлука дека за вториот круг нема да се дозволи гласање на лица кои во документот за идентификација имале адреса надвор од РМ, иако за првиот изборен круг имало приговори кои се однесувале на вакви случаи, но истите биле одбиени.

Слични се забелешките на МОСТ и ОБСЕ/ОДИХР за работата на Управниот суд каде исто така се забележува за неконзистентност и носење на спротивставени пресуди за исти неправилности.

Предвремени парламентарни и претседателски избори 2014

За овој изборен процес заштитата на избирачкото право била зајакната со тоа што спорната одредба од член 31, споменувана неколку пати погоре, конечно била избришана. Исто така, ДИК донела ново упатство за начинот на решавање по приговори со кое конечно се дефинирало дека основа за прифаќање на забелешката може да биде само забелешка во записникот од избирачкото место, внесена од страна на член на ИО или претставник на подносител на кандидатската листа.

Иако имало малку приговори за парламентарните избори, сепак МОСТ повторно забележал гласање по партиски линии.

Предвремени парламентарни избори 2016?

Со новиот изборен процес на повидок останува прашањето дали Македонија ќе одржи фер и регуларни избори? И покрај тоа што дел од препораките на двете водечки организации во набљудување на изборите се прифатени, сепак потребно е подобрување и појаснување на постапката за одлучување по приговори. ДИК исто така треба на политичките субјекти да им ги објасни правилата на одлучување и начинот на кој ќе се разгледуваат приговорите со цел обезбедување на поголема транспарентност и подобрување на процесот.

Konferenca e sotme për shtyp rezulton nga vëzhgimi i deritashëm i periudhës parazgjedhore në kuadër të projektit „Udhërrëfyes drejt zgjedhjeve të lira dhe të drejta“, gjegjësisht paraqet një përmbledhje të të gjitha reagimeve dhe konkludimeve të deritashme të MOST të prezantuara në publik.

KOMUNIKATË PËR MEDIA

Me miratimin e vendimit për shpallje të zgjedhjeve të parakohshme parlamentare nga ana e Kryetarit të Kuvendit, ligjvënësi e humbi mundësinë për të siguruar kushte për pastrim më të shpejtë dhe më efikas të Listës zgjedhore. Këtë do mund ta bënte përmes miratimit të ndryshimeve në ligjin për vendbanim dhe vendqëndrim, letërnjoftim, procedurën e përgjithshme administrative dhe kontestet administrative – ndryshime të propozuara nga Asociacioni qytetar MOST më 1 prill të vitit 2016.

E përshëndesim vendimin e KSHZ-së për t’i kontrolluar edhe ato 124.072 votues për të cilët më parë kishin vendosur që mos t’i nënshtrohen asnjë kontrolle. Ju rikujtojmë që afatet e shkurtra kohore për realizim të kontrollit në terren dhe proceset të tjera lidhur me të, ndikojnë negativisht në cilësinë e saj, e me këtë edhe në tërë procesin e pastrimit të Listës zgjedhore. Pavarësisht përpjekjeve të mëdha të KSHZ-së, faktorët e këtillë e bëjnë të paumundur përgaditjen e një Liste zgjedhore me cilësi në të cilën të gjithë do të kenë besim.

Përveç kësaj, e përkujtojmë Qeverinë, partitë politike dhe opinionin publik se, nëse zgjedhjet mbahen pa u publikuar Lista zgjedhore në formën e përcaktuar me Nenin 31, paragrafi 2, pika 28-v nga Kodi zgjedhor dhe në formën e publikuar fillimisht, qytetarët nuk do të kenë aspak besim, as në Listën zgjedhore, e as në procesin zgjedhor.

Të gjitha këto sfida, seriozisht e vënë në pyetje pastrimin e Listës zgjdhore, e cila është njëra nga kushtet për realizim të zgjedhjeve kredibile, siç u theksua edhe nga përfaqësuesit e bashkësisë ndërkombëtare.

Nga ana tjetër, sa i përket kushtit të dytë të kushteve – ndarjes së shtetit dhe partisë, MOST mbajti konferencë për shtyp më 6 prill në të cilën raportoi që raste të përzierjes së shtetit dhe partisë janë vërejtur në 22 komuna, gjë që paraqet ¼ më tepër se numri total i komunave.

Kuvendi gjithashtu, nuk miratoi ndryshim të Kodit zgjedhor me të cilën duhej të redefinohen kufinjtë e njësive zgjedhroe, duke e patur parasysh që njësitë zgjedhore 3, 4 dhe 6 veçmë e tejkalojnë tolerancën ligjore prej më së shumti minus 5% deri plus 5% në krahasim me numrin mesatar të votuesve për njësi zgjedhore, e përcaktur me nenin 4, paragrafi 7 nga Kodi zgjedhor. Ky tejkalim mund edhe të ndryshojë pas fshirjes eventuale të një numri të caktuar të votuesve dhe zbatimit të shikimit publik të Listës zgjedhore. Me këtë vihet në pyetje ligjshmëria e zgjedhjeve dhe rezultateve zgjedhore të cilat më tej mund të shkaktohen në bazë të vlerës së pabarabartë të votës në njësi të ndryshme zgjedhore.

Duke i patur parasysh gjërat e përmendura më sipër, Asociacioni qytetar MOST do të vazhdojë t’i vëzhgojë proceset politike për të cilat do ta informojë opinionin në kohë.

Linja telefonike pa pagesë  për raportim të parregullsive

 080 080 080

(0 votes)

Asociacioni qytetar MOST i prezantoi rezultatet e vëzhgimit të periudhës para shpalljes së zgjedhjeve për dy periudha: nga data 17 shkurt deri më datën 3 prill dhe nga fillimi i vëzhgimit më 1 dhjetor të vitit 2015 e deri me datë 3 prill.

Nga 970 raporte të pranuara nga 80 vëzhgues në tërë komunat, për periudhën nga mbajtja e konferencës së parë për shtyp më 17 shkurt e deri më 3 prill, mund të vërehet që për periudhë prej 1 muaj e gjysmë ka shumë më tepër raste të regjistruara të shkeljeve, sesa në periudhën e kaluar prej 2 muaj e gjysmë, gjegjësisht, nga fillimi i realizimit të projektit, 1 dhjetor 2015, deri në mbajtjen e konferencës së parë për shtyp më 17 shkurt.

Në bashkëngjitje:KOMUNIKATË PËR MEDIA

Asociacioni qytetar MOST me interes po e ndjek procesin e kontrollit të Listës zgjedhore dhe duke i patur parasysh të gjitha çështjet dhe dilemat të cilat u paraqitën në opinion,  në konferencën e sotme për shtyp i prezantoi hapat e nevojshëm për pastrim efikas.

Kjo përbërje e KSHZ-së, rezultoi nga Marrëveshja e Përzhinos dhe nuk është përgjegjëse për gjendjen akuale të Listës zgjedhore. Gjendja është si rezultat i mosekzistimit të një sistemi funksional për azhurnim, gjegjësisht të mënyrës për udhëheqje të bazave të të dhënave të instituticoneve prej të cialve Lista zgjedhore krijohet.

Përshëndesim përpjekjet e mëdha të KSHZ-së për t’a realizuar kontrollin në terren në një periudhë të këtillë sfiduese dhe të shkurtër, por ua rikujtojmë se më e rëndësishme është cilësia e procesit, e jo data kur e njejta do të përfundojë.

Bazuar në rezultatet e kontrollit të kryqëzuar të të dhënave në Listën zgjedhore, sipas vendimeve të KSHZ-së, për momentin po realizohen dy procese paralelisht – kontrolli administrativ të të dhënaave jokonsistente të MPB-së dhe Drejtorisë për udhëheqje të librave amë, si dhe kontrolli në terren për grupin e dytë të të dhënave jokonsistente nga ana e KSHZ-së.

Qëllimi i dy kontrolleve është që të fitohet një listë e pastruar zgjedhore, në të cilën qytetarët do të kenë besim. Në periudhën e kaluar, disa herë kemi deklaruar se për t’u precizuar dhe të përshpejtohet procedura për fshirje të votuesve të mundshëm të kontestueshëm nga Lista zgjedhore, është e nevojshme të bëhen ndryshime në disa ligje. Në vazhdim do të japim një pasqyrë të proceseve të kontrollit të Listës zgjedhore dhe të predispozitave ekzistuese ligjore, me qëllim që më mirë të informohet opinioni.

Në bashkëngjitje: KOMUNIKATË PËR MEDIA

Tavelë në të cilën janë paraqitur predispozitat momentale dhe të propozuara për precizim dhe përshpejtim të procedurave për fshirje të votuesve nga Lista zgjedhore 

Propozim- ligj për ndryshim dhe plotësim të Ligjit për procedurën e përgjithshme administrative 

Propozim – ligj për ndryshim dhe plotësim të Ligjit për paraqitje të vendbanimit dhe vendqëndrimit të qytetarëve 

Propozim – ligj për plotësim të Ligjit për letërnjoftim 

Propozim – ligj për ndryshim dhe plotësim të Ligjit për konteste administrative 

KOMUNIKATË PËR MEDIA

17.03.2016, Shkup

Përbërja e re e Komisionit shtetëror zgjedhor u zgjodh në përputhje me ndryshimet në Kodin zgjedhor të miratuar me datën 09.11.2015, të cilat rezultuan nga Marrëveshja e Përzhinos, kurse me këto ndryshime njëkohësisht u rriten edhe kompetencat e KSHZ-së. Përveç kësaj, marrëveshja gjithashtu parashikoi kontroll të Listës zgjedhore në përputhje me metodologjinë e re.

Sipas ndryshimeve të Kodit zgjedhor, në internet u publikua Lista zgjedhore me të dhënat për emrin, mbiemrin dhe adresën e votuesve. Me këtë duam t’i sqarojmë opinionit që vendimi për formën në të cilën u publikua Lista zgjedhore nuk u soll nga ana e KSHZ-së, por si rezultat i dispozitave të reja të Kodit zgjedhor.

KSHZ-ja shkoi një hap më tej dhe u mundësoi qytetarëve mënyrë të thjeshtë dhe efikase që t’i raportojnë votuesit e dyshimtë përmes internet faqes së tyre – procedurë e cila më parë nuk ishte parashikuar, por që është për t’u përshëndetur. Megjithatë, duke e patur parasysh që Kodi zgjedhor nuk është specifikon se a mund të raportohet person i cili nuk është pjesë e familjes së ngushtë, KSHZ-ja duhej më parë të vendoste procedurë për raportim të rasteve të këtilla. Edhe përkundër këtyre mangësive, kjo mundësi kontriboi në kyçjen e qytetarëve në kontroll të Listës zgjedhore, gjë që mund të rezultojë me rritje të besimit në të dhënat e tij. Prandaj, kur veçmë e mundësoi, KSHZ-ja nuk duhej që pas disa ditësh të njoftojë që do ta largojë këtë opcion nga internet faqja e tyre dhe këtë e bëri të njejtën ditë. Ky veprim shkaktoi revoltë në opinion dhe përsëri i ktheu dyshimet në lidhje me Listën zgjedhore dhe me pastrimin e të njejtës.

PlanipërrealizimtëkontrollittëkryqëzimittëtëdhënavenëListënzgjedhore u përgaditngaekspertëdhe u miratuanga KSHZ-ja, nëbazëtëMetodologjisëpërudhëheqjedheazhurnimtëListëszgjedhore e miratuarngakatërpartitëpolitike. Prandaj, KSHZ-ja duhet ta publikojë raprotin fillestar të kontrollit të kryqëzuar të të dhënave ashtu siç është propozuar nga ekspertët, gjegjësisht, pa asnjë intervenim shtesë, kurse miratimi i tij duhet të bëhet në seancë publike. Përveç kësaj, KSHZ-ja duhet menjëherë t’i publikojë kriteret, gjegjësisht test-pyetjet për realizim të kontrolleve plotësuese të cilat e ndryshojnë planin e sjellur fillestar, si dhe të rezultateve që priten prej tyre.

Besimi në Listën zgjedhore mund të kthehet vetëm përmes një procesi transparent dhe inkluziv. Seancat e mbyllura (të ashtuquajtura takime pune) dhe mungesa e transparencës, në asnjë mënyrë nuk kontribuojnë që qytetarët të kenë besim në Listën zgjedhore.

Si përfundim, përsëri apelojmë deri te të gjithë qytetarët që të raportojnë çdo lloj të parregullsive në Listën zgjedhore në linjën telefonike pa pagesë 080 080 080 dhe me këtë të jenë pjesëmarrës aktiv në pastrimin e saj.

MOST me rekomandime për udhëheqje dhe përditësim të Listës zgjedhore

Në përputhje me ndryshimin e fundit të Kodit zgjedhor, Komisioni shtetëror zgjedhor e publikoi Listën zgjedhore në web-faqen e tyre me të dhëna për emrin, mbiemrin dhe adresën e votuesve. E përshëndesim vendimin e KSHZ-së që u mundësoi qytetarëve t’i kontrollojnë të dhënat e tyre dhe të dhënat e bashkëqytetarëve të tyre përmes web-faqes së KSHZ-së. Njëkohësisht, apelojmë deri te qytetarët që t’i raportojnë të gjitha rastet e dyshimta dhe të njejtat KSHZ-ja t’i verifikojë në terren.

Pas publikimit të Listës zgjedhore në internet, me mundësinë e re për kërkim dhe raportim, qytetarët vunë re disa lloje mospërputhjesh në të dhënat. Pjesë e këtyre mospërputhjeve janë rezultat i problemeve sistematike, si dhe i mënyrës së udhëheqjes së bazave të të dhënave për qytetarët, të cilat fillimisht rezultojnë nga MPB-ja. Për këtë arsye, gjatë kontrollit të të dhënave në Listën zgjedhore, qytetarëve u rekomandojmë që ta kontrollojnë emrin e ri dhe të vjetër të rrugës, si dhe t’i kontrollojnë të gjitha opsionet të numrit të shtëpisë dhe numrat e hyrjes dhe banesave, gjegjësisht, numrat me ose pa zero para tyre (p.sh. 1, 01, 001, 0001).

Nëse qytetarët duan që t’i korrigjojnë mospërputhjet e vërejtura në Listën zgjedhore, në dispozicion kanë disa opsione:

Nëse rruga e tyre ka emër të ri, kurse adresa e tyre në Listën zgjedhore e përmban emrin e vjetër të rrugës, ose nëse emri i rrugës është i pandryshuar, por ka ndryshim në numrin e shtëpisë, është e nevojshme të nxirret letërnjoftim i ri që tu ndryshohet emri i rrugës apo numri i shtëpisë. Vumë re që, pjesë e problemeve në Listën zgjedhore rezultojnë nga nevoja e çuditshme për ndryshime të shpeshta të emrave të rrugëve nga ana e komunave, gjë e cila në disa raste kërkon edhe ndryshim të numrave të shtëpive, pa krijuar mekanizëm ndërinstitucional për përditësim (azhurnim) të adresave të qytetarëve. Për këtë shkak, apelojmë që kjo procedurë të mos jetë barrë financiare mbi supet e qytetarëve dhe të njejtët të kursehen nga procedura e nxjerrjes së vërtetimit nga vetëqeverisja lokale për ndryshimin e emrit të rrugës.

Nëse të dhënat në letërnjoftim nuk janë identike me të dhënat në Listën zgjedhore, është e nevojshme që qytetarët të kontrollojnë se si këto të dhëna janë të shënuara në letrën e njoftimit:

–         Nëse të dhënat në letërnjoftim janë shënuar me gabime, qytetarët duhet të drejtohen në MPB që t’u nxirret letërnjoftim i ri, me çka MPB-ja nuk do duhej të merrte të holla për taksë, duke e patur parasysh që lëshimi është bërë prej tyre.

–         Nëse nga ana tjetër, të dhënat në letërnjoftim janë të sakta, qytetarët duhet të drejtohen në zyrat rajonale të KSHZ-së dhe të kërkojnë ndryshim të të dhënave në Listën zgjedhore.

Sa i përket dyshimeve, se vallë qytetarë të caktuar jetojnë në adresë të caktuar, raste të tilla mund të paraqiten në zyrat rajonale ose përmes web-faqes së KSHZ-së. Megjithatë, duhet ta kemi parasysh se kjo procedurë nuk është plotësisht dhe në mënyrë të qartë e rregulluar me Kodin zgjedhor, më saktësisht, nuk është specifikuar se a mund të kërkohet fshirje të personit i cili nuk është pjesë e familjes së ngushtë.  Kjo është edhe një arsye që KSHZ-ja të ngrihet mbi intereset partiake dhe të kryejë verifikim të të dhënave në terren të të gjitha rasteve të raportuara nga ana e qytetarëve!

Sa i përket qytetarëve të cilët e kanë ndryshuar vendbanimin në territorin e RM-së, por nuk e kanë raportuar këtë ndryshim në përputhje me ligjin, është e nevojshme që këto persona ta bëjnë këtë. Do të ishte korrekte që këto persona të mos dënohen që nuk e kanë raportuar vendbanimin e tyre në kohë, që mos të dekurajohen ta bëjnë këtë pikërisht në këtë periudhë.

Pasi KSHZ-ja të mbarojë me verifikimin administrativ dhe në terren dhe ta konstatojë gjendjen faktike, institucionet kompetente duhet të kërkojnë mënyrë adekuate për atë se si do të hiqen nga Lista zgjedhore ata persona për të cilët do të konstatohet që në mënyrë joligjore kanë raportuar vendbanim dhe kanë fituar letërnjoftim.

Gjithashtu, do të jetë e patjetërsueshme që të vendoset se si do të trajtohen rastet ku ka numër të madh joreal të qytetarëve në adresë të njejtë, të cilët kanë fituar vendbanim dhe letërnjoftim në përputhshmëri me ligjin dhe procedurat nënligjore. Për këto raste, KSHZ-ja nuk guxon të kufizohet vetëm me dokumente administrative, por duhet të kryejë verifikim total në terren për të gjitha rastet e dyshimta dhe ta konstatojë gjendjen faktike, me çka do të duhet të intervenohet në disa ligje në mënyrë që të zgjidhet ky problem.

Në mënyrë që të zgjidhen këto probleme, është e nevojshme të sillen ndryshime në Ligjin për raportim të vendbanimit dhe vendqëndrimit, Ligji për letërnjoftime dhe, eventualisht, Ligji për procedurën e përgjithshme administrative. Me këtë, MPB-së i mundësohet bazë ligjore që t’i pezullojë vendimet për dhënie të vendbanimeve dhe lëshim të letërnjoftimeve nëse konstatohen shkelje të procedurave për të marrë vendbanim dhe për të fituar letërnjoftim.

Ndryshimet në këto ligje nuk duhet të sillen në mënyrë të shpejtë, por duhet të bazohen në një analizë gjithëpërfshirëse e cila do ti marrë parasysh rezultatet si nga kontrolli administrativ, ashtu edhe nga kontrolli në terren, me qëllim që të gjenden zgjidhje të qëndrueshme që do t’i përfshijnë të gjitha rastet e mundshme.

Sa i përket procedurës për udhëheqje dhe përditësim (azhurnim) të Listës zgjedhore, edhe pse është nën juridiksionin e KSHZ-së, megjithatë saktësia e saj varet nga të dhënat e dorëzuara nga institucionet kompetente, e në rradhë të parë është MPB-ja. Për këtë arsye, çfarë do që të bëjë KSHZ-ja në këtë periudhë, prap se prap nuk do të mund ta pastrojë listën pa bashkëpunim me institucionet tjera kompetente për dorëzim të të dhënave për Listën zgjedhore. Me fjalë tjera, atë që duhet ta konstatojmë është që gjendja aktuale është pasojë e mungesës së një sistemi funkcional me procedura të sakta dhe përgjegjësive të caktuara, gjë që lë hapësirë për keqpërdorim. Për të fituar një listë kredibile zgjedhore, të gjitha institucionet të përfshira në procesin e përditësimit (azhurnimit) të saj duhet ti përkrahin përpjekjet e KSHZ-së dhe sëbashku me këtë institucion në mënyrë ekipore të hartojnë sistem funksional, të qëndrueshëm dhe efikas për përditësimin (azhurnimin) e Listës zgjedhore. Me këtë, në mënyrë preçize do të mund të përcaktohen edhe përgjegjësitë për pasaktësitë potenciale në Listën zgjedhore. Në këtë proces duhet të përfshihen edhe qytetarët, sepse në fund të ditës më e rëndësishme për ne është besimi i qytetarëve në Listën zgjedhore dhe procesin zgjedhor.

Në afat të gjatë kohor, do të jetë e nevojshme të përcaktohet një procedurë e vetme dhe e qartë për atë se si institucionet udhëheqin të dhënat në bazat e tyre të të dhënave, prej të cilave më tej gjenerohet Lista zgjedhore, në mënyrë që të mundësohet sistematizim dhe unifikim. Alternativa tjetër është që MPB-ja ta kontrollojë vendbanimin në të gjitha rastet kur qytetarët fitojnë letërnjoftim të ri ose pasaportë, gjegjësisht, edhe në rastet kur bëhet fjalë vetëm për ndryshim të dokumentit personal, por jo edhe të të dhënave për adresën.

Si përfundim, sërish apelojmë deri te të gjithë qytetarët që të raportojnë çdo lloj parregullsie në Listën zgjedhore, çdo lloj presioni dhe mitosje të votuesve në linjën telefonike papagesë 080 080 080 e me këtë qytetarët të jenë pjesëmarrës aktiv në përmirësimin e procesit zgjedhor. Vetëm përmes përpjekjeve të përbashkëta të institucioneve dhe qytetarëve mund të fitojmë Listë zgjedhore dhe proces zgjedhor në të cilin të gjithë do të kenë besim.

REKOMANDIME PËR UDHËHEQJE DHE PËRDITËSIM (AZHURNIM) TË LISTËS ZGJEDHORE

Projekti “Udhërrëfyes drejtë zgjedhjeve të lira dhe të ndershme” është mbështetur nga Ambasada e Mbretërisë së Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore, Ambasadës së Mbretërisë së Holandës, Instituti nacional demokratik dhe Fondi Naciona për Demokraci.

Linje telefonike falas

Asociacioni Qytetar MOST – 080 080 080

Ambasada e Parë e Fëmijëve „Megjashi“ – 0800 1 2222

Avokati i Popullit – 0800 5 4321

Asociacioni qytetar MOST, në kuadër të projektit „Udhërrëfyes drejt  zgjedhjeve të lira dhe të drejta“ do të mbajë

KONFERENCË PËR MEDIA 

me 12.03.2016 (e shtunë), me fillim në ora 12:00

në hapësirat e AQ MOST

në të cilën do të prezantojë rekomandimet e tij lidhur me mbajtjen dhe azhurnimin e Listës zgjedhore.

Projekti përkrahet nga Ambasada e Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore, Ambasada e Mbretërisë së Holandës, Instituti nacional demokratik dhe Fondi nacional për demokraci.

KSHZ-ja të sqarojë rregulloren për metodologjinë për qasje të plotë, kryerje të ndryshimeve dhe fshirje të të dhënave në listën zgjedhore, si dhe procedurën për realizim të kontrollit në terren me qëllim azhurnimin e saj

Gjatë ditës së djeshme Komisioni Shtetëror Zgjedhor (KSHZ) e publikoi faqen e re të internetit në të cilën ofron opsion për kontroll të të dhënave më të hollësishme në Listën zgjedhore. Në këtë mënyrë qytetarët për herë të parë përveç mundësisë për kontroll me shënimin e NVAQ, kanë mundësi që t’i kontrollojnë edhe të dhënat tjera në LZ përmes shënimit të adresës së banimit, si dhe emrin dhe mbiemrin.

Pas publikimit të kësaj mundësie për kontrollin e të dhënave u shfaqën indikacione për (pa)saktësinë e tyre, por edhe një numër të madh të paqartësive për mënyrën në të cilën qytetarët mund të denoncojnë këto parregullësi.

Domethënë, nëse gjatë kontrollit në Listën zgjedhore të publikuar në faqen e internetit të KSHZ konstatohet se ndonjë qytetar nuk është regjistruar në Listën zgjedhore ose se duhet kryer regjistrimi, plotësimi apo fshirja e të dhënave që i përmban Lista zgjedhore, në pajtim me nenin 48 nga Kodi zgjedhor, paragrafi 2, çdo qytetar ka të drejtë të parashtrojë kërkesë në njësinë/zyrën rajonale të Komisionit Shtetëror Zgjedhor për regjistrim, plotësim apo fshirje të të dhënave me të cilën do të parashtrojë dokumentacion adekuat.

Megjithatë edhe pse është publikuar informacioni për atë se çdo qytetar mund të parashtroi kërkesë për ndryshim të të dhënave në LZ, i bëjmë thirrje KSHZ-së që paralelisht ta saktësojë „Rregulloren për metodologjinë për qasje të plotë, kryerje të ndryshimeve dhe fshirje të të dhënave në listën zgjedhore, si dhe procedurën për realizim të kontrollit në terren me qëllim azhurnimin e saj“ që qytetarët ta kuptojnë procedurën dhe atë ta kryejnë në mënyrë efikase, shpejtë dhe thjeshtë. Domethënë, në këtë Rregullore mungon udhëzim për mënyrën, si dhe dokumentet e domosdoshme të cilat qyatetarët duhet t’i parashtrojnë për situata të ndryshme që shfaqen në LZ, dhe nuk janë paraparë dhe përfshirë me të njëjtin.

MOST-i i bën thirrje KSHZ-së që të veprojë shpejt, me përgjegjësi dhe në mënyrë transparente, duke e pasur parasysh numrin e madh të paqartësive që i konstatuan qytetarët.

Asociacioni qytetar MOST tanimë 14 vite e thekson domosdoshmërinë për pastrimin e Listës zgjehore. MOST-i u bën apel të gjithë qytetarëve me të drejtë të votimit që t’i kontrollojnë të dhënat në LZ dhe nëse vërejnë çfardolloj parregullsie, menjëherë të njoftojnë njësitë rajonale të KSHZ-së ose të paraqiten në numrin pa pagesë të MOST-it 080 080 080 ku do të marrin këshillë adekuate.

Projekti “Udhërrëfyes drejtë zgjedhjeve të lira dhe të ndershme” është mbështetur nga Ambasada e Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës Veriore, Ambasada e Mbretërisë së Holandës, Instituti Nacional Demokratik dhe Fondi Nacional për Demokraci.

Linjat telefonike pa pages ë

Asociacioni qytetar MOST – 080 080 080

Avokati i Popullit – 0800 5 4321